Werken en Slapen

Organisaties betalen werknemers voor hun werk en bemoeien zich over het algemeen niet met hun andere bezigheden en al helemaal niet met hun slaap. Bovendien ventileren veel managers de opvatting dat slaap iets is voor watjes en een verspilling van tijd. Tijd, die beter besteed kan worden aan lange werkdagen die gevuld zijn met nuttige zaken zoals het lezen van rapporten, het schrijven van een business plan of regelmatig transatlantisch reizen. Uit een enquête van MKB-Nederland (uit 2012 [4]) onder 2.000 ondernemers blijkt echter dat ongeveer de helft zegt ‘soms tot vaak’ last te hebben van slaapproblemen.

Uitkomsten van een recente representatieve steekproef onder Nederlanders met dagwerk laten zien dat ongeveer de helft (47%) ‘onvoldoende slaap’ heeft, ongeacht of hij/zij een kortslaper of een langslaper is [1]. Onvoldoende slaap is internationaal gedefinieerd als een slaaptekort van 1 uur of meer, ofwel het aantal uren dat minder wordt geslapen dan waaraan de persoon behoefte heeft.

Vele studies binnen en buiten het onderzoekslaboratorium maken duidelijk welke impact slaaptekort, hoe gering ook, heeft op het dagelijks functioneren. Een gemiddelde slaapduur van 5 uur per nacht gedurende 4 opeenvolgende nachten heeft hetzelfde effect op het prestatievermogen als een alcohol bloedconcentratie van 0,6 promille, ofwel 0,1 promille meer dan wettelijk toegestaan aan verkeersdeelnemers [2]. Maar niet alleen oplettendheid heeft te lijden onder slaaptekort. Ook het vermogen om creatief problemen op te lossen, flexibel te schakelen tussen taken, kansen op winst en verlies goed in te schatten, emotioneel evenwichtig te reageren op spannende gebeurtenissen, transparant te communiceren en interacteren met teamleden: de kwaliteit van veel gedragskenmerken hangt nauw samen met de hoeveelheid en de kwaliteit van de slaap. Een complicerende factor vormt de gewenning die optreedt bij een chronisch slaaptekort. De betrokkene raakt min of meer gewend aan zijn/haar slaaptekort, ervaart het niveau van slaperigheid als normaal en realiseert zich niet de impact op zijn/haar functioneren.

Zeker op de langere termijn heeft slaaptekort ook gevolgen voor de gezondheid. Het verband tussen slaap en gezondheid is wederkerig: slaaptekort benadeelt de gezondheid en een slechte gezondheid verstoort de slaap. Reeds één doorwaakte nacht verzwakt het functioneren van het immuunsysteem, en pijn veroorzaakt meestal een ernstige verstoring van de slaap. Op de lange termijn blijkt slaaptekort het risico op onder andere hart- en vaatziekten, maag- darmstoornissen en stofwisselingsziekten significant te vergroten [3]. Ploegendienst en regelmatig transatlantisch vliegen (jetlag) verstoren de werking van de biologische klok en daarmee ook de lengte en de kwaliteit van de slaap, met vergelijkbare gezondheidseffecten.

Volgens eerder genoemde steekproef [1] voldoet 25 procent van de Nederlanders die overdag werken aan de diagnostische criteria van een algemene slaapstoornis. Voor mensen die in ploegendienst of op afwijkende tijden werken gelden zelfs aanzienlijk hogere percentages (lees verder onder Ploegendienst). Meerdere studies wijzen erop dat de persoonlijke en maatschappelijke kosten van een onbehandelde slaapstoornis significant hoger zijn dan de directe kosten voor behandeling. Het loont dus om te investeren in maatregelen om slaaptekort te voorkomen, om te beginnen door mensen bewust te maken van het belang van gezonde slaap. Bovendien zijn er verschillende mogelijkheden om mensen die lijden aan een slaapstoornis op te sporen en te helpen.